X
تبلیغات
مزرعه پرورش ماهی قزل آلای کاسپین زنجان - وضعيت بيماري مشكوك به استرپتوكوكوزيس در مزارع پرورش ماهي قزل آلاي رنگين كمان

مزرعه پرورش ماهی قزل آلای کاسپین زنجان

آدرس:زنجان روستای مهرآبادمزرعه پرورش ماهی قزل آلای کاسپین زنجان××ما می توانیم××

وضعيت بيماري مشكوك به استرپتوكوكوزيس در مزارع پرورش ماهي قزل آلاي رنگين كمان در استان فارس

 

نويسنده : دكتر  ايرج نامداري

آدرس : اداره كل دامپزشكي استان فارس

 

خلاصه

 

طي ماههاي خرداد تا آبان سال 1381 ،اپيدمي عفونت استرپتوكوكوسي در ماهيان قزل آلاي رنگين كمان در 6 مزرعه پرورشي در استان فارس شايع گرديد.وزن بدن ماهيان مبتلا 50 تا 160 گرم و ميزان تلفات تقريبا 28% و نشانيهاي كلينيكي شامل اگزوفتالمي دو طرفي و پر خوني در باله هاي سينه اي و دمي و مخرج هموراژيك بود. استرسهاي محيطي بويژه در فصلهاي گرم بعنوان زمينه ساز وقوع و تلفات شديد در ماهيان ميگردد.از ماهيان بيمار باكتري Streptococcus sp. بعنوان عامل بيماري در محيطهاي كشت ايزوله گرديد و بعد از ارسال نمونه ها به دانشكده دامپزشكي دانشگاه تهران گونه Streptococcus iniae مورد تاييد قرار گرفت .

مقدمه

پرورش ماهي قزل آلا طي ساليان  اخير با شتاب زيادي توسعه يافته است، مزارع جديد ساخته شده اند و ميزان توليد  در واحد سطح افزايش قابل چشمگيري پيدا كرده است . همراه چنين توسعه اي كه افزايش تراكم ماهي را در واحد سطح طلب مينمايد ، انواع بيماريهاي  عفوني با سرعت هر چه تمامتر در جمعيت ماهيان پرورشي گسترش مي يابند.يكي از مهمترين  بيماريهاي عفوني، استرپتوكوكوزيز ميباشد كه در صورت وقوع ميتواند خسارتهاي جبران ناپذيري را به صنعت پرورش ماهي وارد نمايد.(11)  گزارشهاي اوليه استرپتوكوكوزيس مربوط به سال 1975 ميباشد كه از بيماري در كارگاههاي قزل آلاي رنگين كمان در ژاپن گزارش شده است پس از آن در سال 1966 دو مورد  همه گيري عفونت استرپتوكوكوسي در golden shiner   اتفاق افتاد.گزارش بيماري از ايالات متحده آمريكا توسط plumb و همكاران در سال 1972 با تلفات بيش از 50%در سواحل فلوريدا و خليج مكزيكو صورت گرفت.(2)پس از آن بيماري بصورت انفرادي يا همه گيري از ماهيان آب شيرين و دريايي در بسياري مناطق از جمله آفريقاي جنوبي ،استراليا ، سنگاپور،انگليس و  نروژ ،چين،تركيه،اسپانيا،ايتالياو كره  اتفاق افتاده است (5).در ژاپن از سال 1974 به بعد موجب بروز خسارات فراوان اقتصادي بر صنعت گيش دم زرد (Seriola quinqueradita) پرورشي شده است. عفونتهاي استرپتوكوكي ميتواند در مدت 3 تا 7 روز تلفات بيشتر از 50% را در جمعيت هاي ماهي باعث شود و بعضي موارد شيوع آن به شكل مزمن ديده شده كه روزانه تعدادي تلفات داده و مدت بيماري بيشتر از چندين هفته گزارش شده است . باكتري استرپتوكوكوس داراي قدرت تهاجمي بوده و در يك مطالعه آزمايشگاهي ،ماهيان زينتي دانيوس راه راه را با غلظت زيادي از باكتري در آب وارد نموده و باعث مرگ 100% ماهيان در عرض 2 تا 4 روز گرديدند .استرس نقش بسيار  مهم در شيوع اين بيماري در جمعيت هاي ماهي  بعهده دارد و بعضي از عوامل ايجاد كننده استرس عبارتند از : درجه حرارت بالاي آب ( مخصوصا در فصل تابستان ) حمل و نقل ماهيان ،تراكم زياد در استخرها ،دستكاري ،كيفيت پايين آب شامل افزايش آمونياك و يا نيتريت .(11)

علائم كلينيكي قابل مشاهده  شامل شناي عمودي ،بيحسي ،سياهي رنگ پوست ،اگزوفتالمي يك يا دو طرفه ، popeye (بيرون زدگي )يك يا هر دو چشم ،كدورت قرنيه ،هموراژي در داخل و يا اطراف كره چشم (عكس شماره 1)، سرپوش آبششي ، قاعده باله ها ،منفذ مقعد، قلب و يا در نقاط ديگر بدن ديده ميشود .  آسيت (ادم و باد كردگي شكم )و زخمهاي پوستي نيز معمولا وجود دارد . در بررسي هاي كالبد گشايي ممكن است مايعات خون آلود در محوطه شكمي مشاهده شود.طحال بزرگ و قرمز رنگ ، كبد رنگ پريده ، تورم و آماس در اطراف قلب و كليه نيز جلب توجه مينمايد .استرپتوكوكها با آلوده نمودن مغز و سيستم اعصاب موجب شناي عمودي ماهيان ميگردند.

باكتري استرپتوكوكوس بصورت كوكسي گرم مثبت  (4/10×7/ ) ميباشد كه زنجيرهاي كوتاهي را ايجاد نموده و بيهوازي اختياري  است كه پرگنه هاي كوچك ، سفيد گرد و منظم را پس از 24 تا 48 ساعت در 25 درجه سانتيگراد ايجاد مينمايد(10) براي سالها باكتريهاي جدا شده عامل بيماري استرپتوكوكوزيز/آنتروكوكوزيز را در جنس استرپتوكوكوس مي شناختند ولي تحقيقات مولكولي حداقل شش گونه از كوكسي هاي گرم مثبت بيماريزاي ماهيها را مشخص نموده است.(1)گر چه گونه هاي بيماريزا از نظر نشانيهاي كلينيكي و ظاهري شباهت دارند ولي در بررسيهاي هيستوپاتولوژيك مشخص گرديده كه استرپتوكوكوس اينيا در ماهي قزل آلا باعث ضايعات مننژيت و panophthalmitis ميگردد ولي لاكتوكوكوس گارويه آ با وجوديكه بيماريزايي فوق حاد و سيستميك ايجاد ميكند،فاقد چنين ضايعات ميباشد(6).انواعي از باكتري كه در ما هيان باعث بيماري ميشوند شامل اسرپتوكوكوس ديفسيليس S.difficilis كه در ماهيان اسرائيل و استرپتوكوكوس پارائوبريس S.parauberis از ماهيان توربوت در شمال اسپانيا و استرپتوكوكوس ميلري S.milleri از كليه ماهيان Koi كه داراي زخمهاي سطحي بودند جدا شده است .استرپتوكوكوس اينيا   S.iniae نيز از ماهي و پستانداران  جدا شده و ساير كوكسي هاي گرم مثبت كه بيماري مشابه ايجاد مينمايند  شامل لاكتوكوكوس گارويه Lactococcus garvieae كه از مار ماهي مهاجر و گيش دم زرد در ژاپن ، لاكتوكوكوس پيسيوم   L.pisciumو واگوكوكوس سالمونيناروم Vagococcus salmoninarum از ماهيان قزل آلاي رنگين كمان جدا شده است .

مواد و روش كار

در سال 1381 از دوازدهم خرداد تا پايان آبانماه تعداد 6 كارگاه پرورش ماهي قزل آلا ي رنگين كمان در بخش بيضا واقع در شهرستان سپيدان مواجه با بيماري گرديدند.از علائم مشخص اين بيماري شامل اگزوفتالمي دو طرفي چشمها ،تيرگي و سياه شدن رنگ پوست(عكس شماره 2)  ،خونريزيهاي  نقطه اي روي ديواره داخلي سرپوش آبششي و پر خوني عروق خوني در قاعده باله هاي سينه اي و دمي  و مخرج هموراژيك بود و در كالبد گشايي مايعات خون آلود در محوطه شكمي ،پرخوني و خونريزي در كبد ،طحال، مغز،كليه و روده (عكس شماره 3) مشاهده گرديد. ماهيان بيمار غالبا فاقد تحرك و با تجمع در حاشيه و انتهاي استخرها در عرض 24 ساعت تلف ميگرديدندو تيرگي رنگ پوست ابتدا از طرف باله هاي دمي شروع و بتدريج ساير نقاط بدن را فرا ميگرفت. 80% ماهيان تلف شده داراي حداقل يكي از علائم باليني واضح  بودند.در مزارع آلوده به هنگام مراجعه ابتدا آزمايشات معمول آب از قبيل درجه حرارت،ميزان اكسيژن محلول در آب،ميزان هدايت الكتريكي، TDS و PH بعمل آمده و بعد از ثبت در فرمهاي مخصوص و تكميل ساير اطلاعات نمونه برداري انجام ميگرفت. نمونه برداري از ماهيان بيمار و از هر مزرعه بتعداد 20 نمونه جمع آوري و سريعا در كنار يخ در عرض يك ساعت به آزمايشگاه مركزي اداره كل دامپزشكي ارسال و در آزمايشگاه اقدام به كشت باكتريايي از كليه  ها در محيط (Trypticase_Soy-broth)TSB  و بلاد آگار نموده و بعد از گذشت 24 تا 48 ساعت در انكوباتور 25 درجه سانتيگراد كلني هاي ريز سفيد رنگ همراه با هموليز نوع بتا ظاهر ميگشت .بعد از رنگ آميزي گرم و مشاهده باكتريهاي كوكسي گرم مثبت كه عمدتا بصورت زنجيرهاي كوتاه بودند،در تشخيص اوليه با توجه به علائم باليني و نتيجه آزمايشگاهي شك به استرپتوكوكوزيس قطعي مينمود.

 

 

 

 

رديف

نام شهرستان

تعداد مزرعه پرورشي

تعداد مزرعه تكثير

ميزان توليد به تن

1

سپيدان

18

3

623

2

اقليد

10

0

550

3

شيراز

7

0

242

4

مرودشت

3

1

442

5

ممسني

2

0

52

6

جهرم

2

0

23

7

مزارع دو منظوره

-

-

40

 

 

42

4

1972

جدول 1 :تعداد مزارع پرورشي و تكثير ماهي قزل آلا در استان فارس در سال 1381 و ميزان توليد  

 

 

 

رديف

شماره مزرعه

تاريخ بروز بيماري

درجه حرارت آب

Conductivity

ميكرو زيمنس بر

سانتيمتر

 

TDS

بر حسب

ppm

PH

O2

ميليگرم بر ليتر

دبي آب

بر حسب

ليتر بر ثانيه

تعداد ماهيان

ميانگين وزن ماهيان

تعداد تلفات

در صد تلفات

1

101

12/3/81

19

440

220

8/7

8/5

600

480000

50

20000

1/4

2

102

18/3/81

19

527

264

6/7

6

500

120000

55

60000

50

3

103

19/5/81

2/19

608

304

6/7

6

50

46000

100

20000

4/43

4

104

17/7/81

2/18

689

344

7/7

6/6

150

120000

140

40000

3/33

5

105

20/8/81

20

404

202

7/7

4/5

60

160000

100

125000

78

6

106

30/8/81

14

460

230

8/7

2/8

250

60000

160

5000

3/8

 

ميانگين

-

2/18

521

260

7/7

3/6

268

986000

100

270000

3/27

 

جدول 2 :خلاصه اطلاعات مزارع درگير با بيماري استرپتوكوكوزيس

 

 

عكس شماره 1

 

  

عكس شماره 2

 

 

 عكس شماره 3    

 

 نتايج

 

نتايج  بدست آمده از تمام نمونه هاي ارسالي به آزمايشگاه  (جمعا 240 نمونه واز هر كارگاه 2 بار به فاصله يكماه  نمونه برداري بعمل آمد ) مشخص گرديد  كه كليه موارد از نظر استرپتوكوك  مثبت و با نظر سازمان دامپزشكي كشور  نمونه  هايي نيز به دانشكده دامپزشكي تهران  ارسال گرديد و Streptococcus iniae بعنوان باكتري عامل بيماري مورد تاييد قرار گرفت.

در صد آلودگي  در سطح مزارع استان 13% و در صد تلفات از 1/4% تا 78% متغير بوده كه ميانگين آن 3/27% ميباشد . 4/83% مزارع آلوده داراي يك خصوصيت مشترك بودند و آن درجه حرارت آب  مزارع بود كه در ماههاي گرم سال به 18 تا 20 درجه سانتيگراد ميرسيد و بعنوان يك فاكتور مهم در وقوع بيماري داراي نقش ميباشد.تنها  در يك مورد از مزارع آلوده (6/16%) با توجه به پايين بودن درجه حرارت آب (14 درجه)بيماري با انتقال بچه ماهيان بيمار از يك مزرعه شديدا درگير بروز نمود كه با آنتي بيوتيك درماني (انروفلوكساسين) در مدت يك هفته بهبودي حاصل گرديد.ساير آنتي بيوتيكها از قبيل اريترومايسين بميزان 50تا 100 ميليگرم به ازا’ هر كيلو گرم وزن بدن ماهي در روز بمدت 12 روز و اكسي تتراسيكلين بميزان 4 تا 5 گرم به ازا’ هر 45 كيلو گرم ماهي بمدت 12 روز تجويز گرديد كه موجب قطع تلفات در طول دوره درمان و حداكثر تا 15 روز بعد ميگرديد. اما با گذشت زمان فوق تلفات با همان علائم مشخص شروع ميشدبنا  بر اين ميتوان گفت كه  ، عفونتهاي استرپتوكوكي ممكن است به شكل سيكليك  عود نموده  و بيماري ظاهر گردد و بويژه در مواقعي كه استرسهائي در فارم وجود داشته باشد ،ديده ميشوند. در دو مزرعه از لواميزول بعنوان محرك ايمني نيز استفاده ولي نتايج قابل توجهي بدست نيامد.

 

بحث

در ايران اولين جداسازي اين باكتري از ماهيهاي مولد  قزل آلاي رنگين كمان بيمار در استان مازندران توسط قياسي و همكاران (1379)صورت  گرفته است .(3) در ارديبهشت ماه 1380 نيز  باكتري توسط دكتر اخلاقي و كشاورزي از يكي از كارگاههاي پرورش ماهي قزل آلا ي استان فارس گزارش شده  كه با استفاده از 46 آزمايش بيوشيميايي ،شباهت بين استرپتوكوكوس منطقه اي جدا شده با باكتري استرپتوكوكوس اينيا 65/95 در صدو با لاكتوكوكوس گارويه آ 6/82 در صد بوده است.(1)در كشور تركيه باكتري Lactococcus garvieae  در بهار 2001 موجب تلفات 80% ماهيان قزل آلاي رنگين كمان در مزارع پرورشي شده است (4)و استرپتوكوكوس آگالاكتيه در ماهيان كفال دريائي كويت با mortality بيش از 90%(9) الزام و راه اندازي يك آزمايشگاه رفرانس جهت تشخيص انواع عوامل عفوني باكتريائي و ويروسي تا حد گونه را بيش از پيش موجه ميسازد.

محافظت از آبزيان در برابر عوامل بيماريزا ،مهمترين ،آسانترين و كم هزينه ترين روش جلوگيري از صدمات و ضايعات ناشي از بروز بيماريها در مراكز تكثير و پرورشي آبزيان ميباشد.بديهي است كه ايجاد شرايط كاملا عاري از عوامل بيماريزا ،عملي غير ممكن است ولي تلاش در جهت رسيدن به  اين وضعيت به كاهش خطرات ناشي از عوامل آسيب رسان منجر ميشود.با تشخيص اوليه بيماري ضمن توجه كافي به اپيدميولوژي و اصول كنترل ودرمان ،جلسات متعدد هماهنگي توسط مديريت دامپزشكي استان با مسئولين شيلات و اتحاديه آبزي پروران و اساتيد دانشگاه انجام وبمنظور مبارزه  قاطع با بيماري موارد ذيل انجام گرديد.

1- ممنوع شدن هر نوع نقل و انتقال بچه ماهي و ماهي در استان

نمونه برداري از كليه مزارع پرورشي و تكثير قزل آلا جهت تعيين ميزان آلودگي

آموزش كليه پرورش دهندگان در موارد آشنايي با بيماري و رعايت اصول پيشگيري

قرنطينه كامل مزارع آلوده و معدوم نمودن ماهيان بيمار

ضد عفوني كامل مزارع آلوده با محلول بنزالكونيوم50% و سپس خشك نمودن كارگاههاي شديدا آلوده بمدت سه ماه

6- ممنوع شدن تردد اشخاص و خودروهاي متفرقه به محيط مزرعه

7-احداث حوضچه هاي ضد عفوني در مبادي ورودي كارگاه

خودداري از تهيه هر نوع خوراك و اقلام غذايي ماهيان از ساير مزارع

ممنوعيت مصرف هر نوع آنتي بيوتيك بدون تجويز دامپزشك

10-گزارش سريع هر گونه تلفات غير عادي و مشكوك به مراكز دامپزشكي

 

استرپتوكوكوس جدا شده در استان فارس حساسيت كمي نسبت به اكثر آنتي بيوتيكها نشان ميدهد كه حاكي از مقاومت زياد اين باكتري به  داروها ميباشد.از طرفي اين مقاومت ممكن است پس از استفاده زياد از آنتي بيوتيكها در باكتري توسعه يابد.(1)

از مشكلات ديگر در برخورد با اين بيماري احيانا استفاده بي رويه از آنتي بيوتيكها ،خصوصا انواعي كه مصرف مشترك انساني داشته مانند اريترومايسين و اكسي تتراسيكلين ،زمينه ساز ايجاد مقاومتهاي باكتريائي ،تزلزل امنيت غذايي و بهداشت عمومي و ناپايداري صادرات محصولات پرورشي ميباشد.همچنين كاربرد داروها و مواد شيميايي خارج از سيستم صحيح تشخيصي و تجويز رسمي بدون در نظر گرفتن باقيمانده هاي دارويي و اثرات آلايندگي آنها در طبيعت  موجب عوارض سو’ روي انسان و ساير اجزاي اكوسيستم آب و خاك ميگردد.مشكلات ناشي از مقاوم شدن عوامل بيماريزا در مقابل آنتي بيوتيكها و هزينه هاي سنگين درمان ،بطور فزاينده اي روش دارو درماني را بصورت روشي كم طرفدار در آورده و موجب توجه زياد به توليد واكسن گرديده است.ايمن سازي ماهيان شامل تجهيز و تسليح ماهي به آنتي باديهايي است كه عليه آنتي ژنهاي عوامل بيماريزا موثرند.گزارشهايي در مورد موفقيت آميز بودن واكسيناسيون ماهيها بر عليه استرپتوكوكوزيز وجود دارد كه واكسن بفرم formalin killed تهيه شده و واكسيناسيون بصورت غوطه ور كردن ماهيهاي قزل آلا در حمام محلول واكسن انجام شده است(8 و7) و لازم است دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي كشور با انجام تحقيقات و پژوهش هاي موثر نقش ويژه اي را بعهده گيرند.در پايان، با توجه به اين  واقعيت كه عامل مولد بيماري در تمام سال در محيطهاي آبزي وجود دارد،بنظر ميرسد كه پيشگيري قطعي از بروز بيماري دشوار است.بهر حال برنامه پيشگيري بر اساس كاهش استرسها (كاهش تراكم و تغذيه بيش از حد _دستكاري و نقل و انتقال )بهبود كيفيت آب _ايجاد سايبان بر روي استخرها _به حداقل رساندن عوامل عفوني توسط ضد عفوني كننده ها _جمع آوري تمام ماهيان بيمار و در حال مرگ _رعايت اصول بهداشتي و بهسازي محيط استوار است .

 

Abstract

An epizootic bacterial infection in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) had been occurred in Fars province during June_Nov 2002.The cumulative mortality was approximately 28%.Infected trout had bilateral exophthalmia and congestion of blood _vessels in pectoral and caudal fins and haemorrhagic anus.The body weights of trout were approximately 50 to 160 grams.Environmental stress in intensively cultured fish predisposes them to disease ,especially during the hottest periods of the year.The bacteria isolates were obtained from diseased trout suspected to be Streptococcus sp.

So the department of Aquatic diseases unite of Veterinary faculty of Tehran university confirmed the Streptococcus iniae in the diseased trout.

 

فهرست منابع

-1اخلاقي،م ، كشاورزي،م (1381) وقوع استرپتوكوكوزيز در مزارع پرورش قزل آلاي استان فارس،مجله تحقيقات - - دامپزشكي ايران ،دوره سوم،شماره دوم،صفحه’189-183

-2سلطاني،مهدي (1380) بيماريهاي آزاد ماهيان  .موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران صفحه’175-169

3-قياسي،م  زاهدي،آ و خوشباور_رستمي،ه (1379) وقوع استرپتوكوكوزيز در ماهيهاي مولد قزل آلاي رنگين كمان در استان مازندران.اولين كنفرانس بهداشت و بيماريهاي آبزيان . اهواز.29-27 بهمن 1379.صفحه’ 52

4-Diler,O.,Altun,S.,Adiloglu,A.K.,Kubilay,A.,Isikli,B.(2002).First occurrence of Streptococcosis affecting farmed rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) in Turkey.Bulletine of the European Association of fish pathologists.22:21-25

5-Deok-Chan Lee,et al.(2001)The study on the causal agent of Streptococcusis (Lactococcus garvieae)isolated from cultured marine fish.Fish Pathol.14(2):71-80

6-Eldar A,Ghittino C.(1999)Lactococcus garvieae and Streptococcus iniae infection in rainbow trout :similar,but different diseases.Diseases of Aquatic Organisms,36:227-231

7-Eldar A,Horovitcz A,Bercovier H.(1997)Development and efficacy of a vaccine against Streptoccus iniae infection in farmed rainbow trout.Vet Immunol Immunopathol.56(1-2):175-83

8-Gilad,Bachrsch et al.(2001)Recovery of Streptococcus iniae from diseased fish previously vaccinated with a Streptococcus vaccine.Aqpplied and environmental microbiology,p.3756-3758,vol.67,no.8

9-J,J,Exans. et al.(2002)Characterization of B-haemolytic group B,Streptococcus agalactiae in cultured seabream ,Sparus auratus,l.,and wild mullet ,liza klunzingeri(day),in Kuwait.Journal of fish diseases.vol,25 p.505-514

10-Panos,Varvarigos(2001).Gram positive cocco-bacteria causing systemic disease in intensively farmed fish.Veterinary services to aquaculture and distribution of fish health products.Athens,Greece.

11-Roy P.E.,Yanong and Ruth Francis-Floyd(2002)Streptococcal infections of fish,university of Florida,cooperative,Extension service,institute of food and agricultural sciences.

نوشته شده در یکشنبه هجدهم مهر 1389ساعت 17:11 توسط مجیدپناهی| |